Ufukta beliren savaş önlenmeli

Afganistan ve Pakistan arasındaki sınırda meydana gelen çatışmaların sona erdirilmesi ve kalıcı bir çözüm bulunması için Türkiye ve Katar’ın girişimleriyle İstanbul’da gerçekleştirilen müzakereler umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

2021’de Taliban’ın Afganistan’daki iktidarı ele geçirmesinin ardından, beklenmedik bir şekilde Afganistan-Pakistan ilişkileri giderek kötüleşti. Aslında sorunun temelinde, Afganistan’ın Pakistan ile olan sınırını tanımaması mevcutken, güncel sorunlar iki ülke arasındaki barışı tehdit eder hale geldi.

Pakistan Taliban Hareketi (TTP), Pakistan’da istikrarsızlık yaratarak ülkeyi zor durumda bırakan bir gruptur. 2007 yılından bu yana faaliyet gösteren bu grup, Taliban’ın 2021’de Afganistan’daki yeniden iktidarı ile birlikte Pakistan-Afganistan ilişkilerinde birincil sorun haline gelmiştir. Pakistan, Afgan hükümetinden bu gruba karşı sığınak bulundurmamasını ve saldırıların önlenmesini talep etmektedir.

Pakistan, zaman zaman TTP’ye yönelik hava saldırıları düzenleyerek gerginliği artırmıştır. Bu tür eylemler, sınırda çatışmalara yol açmakta ve ilişkileri daha da derinleştirmektedir.

40 yıldan fazla bir süre boyunca Sovyetler’in Afganistan’ı işgali sonrasında ülkesine sığınan yaklaşık 6 milyon Afgan mülteciye ev sahipliği yapan Pakistan, son dönemde bu sığınmacılara yönelik yeni sınır dışı politikaları geliştirmiştir. Afganistan ile yaşanan gerilim, 3 Ekim 2023 tarihinde çoğunluğu belgesiz olan Afgan sığınmacıların bir ay içinde ülkeyi terk etmelerini istemesiyle daha da derinleşti. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, Ekim 2025 itibarıyla yaklaşık 2,36 milyon Afganın Pakistan’da yaşamaya devam ettiğini belirtmektedir.

Afganistan’ın Hindistan ile ilişkileri geliştirmesi, Pakistan üzerinde olumsuz bir etki meydana getirmiştir. Hindistan’ın Kabil’deki yönetimi tanıma yolunda atılımlar yapmasının, Pakistan ile ilişkileri daha da gerginleştirdiği söylenebilir.

Pakistan, Hindistan’ın Taliban yönetimi zamanında Afganistan’da nüfuz kazanmasını büyük bir tehdit olarak algılamaktadır.

İki ülke arasında çıkan yeni çatışmalar, 9 Ekim’de Pakistan’ın TTP liderlerine yönelik hava saldırılarıyla başlamış, ardından Afgan güçleri sınır boyunca misilleme açıklaması yapmıştır. Bu tür olaylar, durumu gerginleştirerek tehditkar bir hale getirmiştir.

Türkiye ve Katar’ın aracılığı ile ilk olarak 48 saatlik bir ateşkes ilan edilmiş, bu ateşkes daha sonra Doha’da devam eden müzakerelerin bitimine kadar uzatılmıştır. Taraflar, Türkiye ve Katar’ın arabuluculuğunda bir ateşkes anlaşması imzaladı. Türkiye’nin Pakistan ile olan stratejik ilişkisi ve Katar’ın Afganistan ile yakın teması, bu süreçte önemli rol oynamıştır.

Doha’da iki tarafın kalıcı barış için detayları görüşmek üzere 25 Ekim’de İstanbul’da tekrar bir araya gelmesi bekleniyor.

25 Ekim’de Türkiye ve Katar’ın gözetiminde yapılan İstanbul müzakerelerinde taraflar, sorunları çözme hususunda iyimser bir hava içinde buluşmuşlardı. Ancak kapalı kapılar ardında gerçekleşen müzakerelerin içeriği hakkında çok fazla bilgi edinilemedi. Sızdırılan bilgilere göre tarafların bazı konularda uzlaşma sağlamış olması söz konusu.

Müzakerelerde, terörizm, göç ve sınır güvenliği gibi mevcut sorunların çözüm yolları ele alınacaktır. Ayrıca, ateşkes ihlallerini izlemek ve bilgi paylaşımında bulunmak için dört taraflı bir mekanizma kurulması da gündemdedir.

Üç gün geçmesine rağmen, müzakerelerin sonuçlarıyla ilgili resmi bir açıklama yapılmadı ancak medya bildirilerine göre, görüşmelerin net bir çözüme ulaşamadan sona erdiği anlaşılmaktadır. Her iki ülkenin resmi medya organları, uzun vadeli ateşkes sağlanamamasından birbirlerini suçlamaktadır.

Adının açıklanmasını istemeyen bir katılımcı, Afganistan’ın özellikle TTP’ye karşı somut önlemler alma taahhüdü sağlamaktan kaçındığını belirtmiştir. Pakistan, Afganistan’daki herhangi bir iş birliğinin TTP dahil olmak üzere saldırgan gruplara karşı somut adımlar atmasına bağlı olduğunu ifade etmektedir.

Pakistan Enformasyon Bakanı, İstanbul müzakerelerinin geçerli bir çözüm olmaksızın tamamlandığını açıklamıştır.

İsmi gizli tutulan Afgan müzakere temsilcisi, görüşmelerin iki temel noktada tıkandığını vurgulamıştır:

İlk olarak, Pakistan Hindistan’ın TTP’yi kontrol etmesini istemektedir. Afgan hükümeti, topraklarından diğer ülkelere tehdit oluşturan terör faaliyetlerine izin vermeyeceğini belirtmiştir.

İkincisi, Afgan hükümeti, Pakistan’ın Afganistan’ın egemenliğine saygı göstermesini ve sivil hava sahamızı ihlal etmemesini talep etmiştir.

Uluslararası haber kaynakları, Türk arabulucuların müzakerelerin yeniden başlaması için çabalarını sürdürdüklerini bildirmektedir.

İstanbul müzakerelerinin başarısız olmasının ardından gelişebilecek bazı senaryolar şunlardır:

• Sınır çatışmaları artış gösterecek ve TTP’nin saldırıları sonucunda Pakistan harekete geçecektir.
• Pakistan, kapsamlı hava operasyonları düzenlemeye başlayacaktır.
• Her iki ülkede de istikrarsızlaştırma faaliyetleri başlayabilir.
• Pakistan’daki mültecilerin tamamı sınır dışı edilecektir.
• İki ülke arasındaki ticaret ve diğer projeler sekteye uğrayacaktır.
• Hindistan ve Afganistan işbirliği güçlenerek yeni adımlar atılabilir.

İstanbul müzakereleri sürecindeki arabulucular, iki ülke arasında barışın sağlanması adına çabalarını sürdürmelidir. Sivil toplum kuruluşları, dostluk grupları, iş insanları ve etkili bireyler, her ortamda barış arayışını desteklemelidir. Sorumlu açıklamalardan kaçınarak, medyada yapılan saldırılara karşı durulmalıdır.

Her ne olursa olsun, tamamen kaçınılmaz bir savaşın önlenmesi gerekmektedir. Çünkü sonuçta dökülecek kan her iki tarafın da kanıdır.